Strona główna > Uncategorized > Sokratejskie pojęcie cnoty

Sokratejskie pojęcie cnoty

Jak Sokrates rozumiał pojęcie cnoty?

Sokratejskie pojęcie cnoty różniło się bardzo od poglądów innych filozofów mu współczesnych. O tym jak znaczne były to różnice możemy wywnioskować już tylko z tego, że Sokrates został osądzony na karę śmierci przed sądem ateńskim, za „psucie młodzieży” swoim nauczaniem o niej (oraz obnażanie niewiedzy urzędników państwowych, co jak się okaże, wywodziło się z tej nauki). Pierwotnie słowa „cnota” (gr. aretre) używano do określenia jakiejś biegłości- mogło ono równie dobrze dotyczyć biegłości w bieganiu, skoku w dal, ale też liczeniu w pamięci, czy pracowitości. Sokrates „zarezerwował” je w swym słowniku wyłącznie dla przymiotów moralnych: sprawiedliwości, uczciwości.

Sokrates obmyślił następujące twierdzenia dotyczące cnoty w jego ujęciu: że jest ona dobrem najwyższym, jest tożsama z pożytkiem i szczęściem, oraz że można się jej nauczyć. Syntezą jego myśli było twierdzenie „wiem co jest dobre- czynię dobro”. Postawę tą nazywamy intelektualizmem etycznym. Intelektualizm etyczny był paradoksalny wobec ludzkiego doświadczenia- dla Sokratesa cnota tożsama jest z wiedzą, zaś bez niej- niemożliwa. Dowodził w myśl tego Sokrates, że człowiek, który kradł, będąc świadomym tego, że robi źle, jest lepszym niż ten, który komuś pomaga, ale czyni to bez świadomości tego. Tylko wiedza czyni rzeczy dobrymi, niewiedza zaś- zawsze złymi. Poglądy te odczytano jako gloryfikację przestępców, ale i zamach na demokrację- ponieważ umniejszały rolę ludzi gorzej wykształconych.

Ponieważ Sokrates uważał nawoływanie do dbania, poprzez cnotę, o swoją duszę, za swoje najważniejsze powołanie, motyw ten stale pojawiał się w jego nauce. Postawa ta nosi nazwę protreptyki. Ponieważ nie znamy natury śmierci, nie powinniśmy się jej bać, a dbanie o cnotę powinno być dla nas ważniejsze od życia i spraw publicznych. Żołnierz powinien zdaniem Sokratesa walczyć nie dla ojczyzny, ale by nie splamić swej duszy tchórzostwem. Tak też i Sokrates nie splamił swej duszy tchórzostwem ani kłamstwem i nie uciekł od sądu ani nie wyparł się na nim swoich poglądów, lecz dowodził ich słuszności do końca- dając tym samym wyraz wiary w nie i czyniąc ten przekaz nieśmiertelnym.
Sokrates uważał nawoływanie do dbania o swoją duszę, o to by była jak najlepsza, za swoje najważniejsze powołanie- motyw ten stale pojawiał się w jego nauce. Naukę Sokratesa można określić mianem protreptyki- czyli nawoływaniem do życia w cnocie.
2.

Sokrates opracował dwie metody prowadzenia dyskursu filozoficznego: metodę zbijania (negacji) i metodę położniczą. Metoda położnicza zwana też maieutyką (od techne maieutike) była sposobem na wspólne dochodzenie do prawdy przez mistrza i ucznia. Ponieważ Sokrates twierdził iż „wie, że nic nie wie”, uważał się za mądrzejszego od innych pod tym tylko względem że był swej niewiedzy świadom, podczas gdy inni roili sobie o swojej mądrości. Nie mając własnej wiedzy, mógł tylko nauczać o tym, jak inni mogą sobie uświadamiać swoją niewiedzę. Ponieważ matka Sokratesa była akuszerką, która odbierała porody, Sokrates postanowił odnajdywać „ciężarnych mądrością” i swą metodą położniczą wydobyć tą mądrość na świat. Przy pomocy tej metody szukał też wiedzy u osób, które jego zdaniem, mogłyby go czegoś nauczyć. Metoda polegała na tym, żeby zadając kolejno pojedyncze pytania usłyszeć odpowiednią odpowiedź i uświadomić rozmówcy, że to jego własna myśl.

Zachodzi tu swoista dychotomia- gdy Sokratesowi zależało, by kogoś czegoś nauczyć, przy pomocy metody położniczej doprowadzał go do wiedzy. Ale w rozmowach z ludźmi którzy chełpili się wiedzą, choć zdaniem Sokratesa jej nie mieli, używał metody zbijania. Przykładowo chcąc dowiedzieć się, czym jest sprawiedliwość, Sokrates wdawał się z rozmowy z sędziami i urzędnikami Aten, ale prowadził je w ten sposób, że do ich odpowiedzi zadawał dodatkowe pytania, udowadniał rozmówcom, że ich odpowiedzi nie mogą być prawdziwe. Udowadniał im tym samym, że tak naprawdę nie mają wiedzy, którą się szczycili nawet sami dla siebie. Było to zresztą przyczynkiem do jego późniejszych kłopotów, ponieważ poniżył w ten sposób wielu szanowanych obywateli.

About these ads
Kategorie:Uncategorized
  1. Brak komentarzy.
  1. No trackbacks yet.

Dodaj komentarz

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

Obserwuj

Otrzymuj każdy nowy wpis na swoją skrzynkę e-mail.

%d bloggers like this: